Türkiye-Brezilya hattında savunma hamlesi

Türkiye ile Brezilya arasında 2022'de imzalanan Savunma Sanayii İş Birliği Anlaşmasının onay sürecinde son aşama tamamlandı. Cumhurbaşkanı Kararı 18 Eylül 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlandı. Anlaşmanın çerçevesinde yalnızca ürün tedariki değil; ortak üretim, teknoloji transferi ve birlikte üretilecek ürünlerin üçüncü ülkelere satılması da bulunuyor.

Ankara ile Brasilia arasında kritik savunma anlaşması Türkiye'nin savunma sanayisindeki uluslararası işbirliklerine Brezilya ile oluşturulan yeni hukuki çerçeve eklendi. Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Brezilya Federatif Cumhuriyeti Hükümeti Arasında Savunma Sanayii İş Birliği Anlaşmasının onaylanmasına ilişkin karar, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın imzasıyla 18 Eylül 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlandı. Ancak anlaşmanın geçmişi bugünden çok daha önceye uzanıyor. İki ülke anlaşmayı 25 Mart 2022'de imzaladı. Türkiye'deki yasama onay süreci 2026 yılında ilerledi ve anlaşmanın onaylanmasının uygun bulunmasına ilişkin düzenleme 23 Haziran 2026'da kanunlaştı. Sadece silah alım-satımı değil Anlaşmanın asıl dikkat çekici tarafı kapsamı. TBMM Dışişleri Komisyonu raporuna göre anlaşmanın amaçları arasında iki ülke arasında savunma sanayisi alanında hukuki işbirliği çerçevesinin kurulmasının yanı sıra: ortak üretim, teknoloji transferi, savunma sanayisi ürünlerinin karşılıklı tedariki ve müştereken üretilecek ürünlerin üçüncü ülkelere satılması bulunuyor. Bu yönüyle anlaşma yalnızca Türkiye'nin Brezilya'ya veya Brezilya'nın Türkiye'ye hazır savunma ürünü satmasını öngören klasik bir ihracat anlaşmasından daha geniş bir çerçeve oluşturuyor. TUSAŞ ile Embraer hattı dikkat çekiyor Anlaşmanın onay sürecinde TBMM'deki görüşmelerde iki ülke arasındaki mevcut savunma projelerine ilişkin dikkat çekici bilgiler de verildi. Brezilyalı uçak üreticisi Embraer ile TUSAŞ arasında LAAD 2025 Savunma ve Güvenlik Fuarı'nda bir mutabakat zaptı imzalandığı TBMM tutanaklarına yansıdı. TBMM'deki görüşmelerde ayrıca TUSAŞ heyetinin Haziran 2026'da São Paulo'da temaslarda bulunduğu ve ANKA ile AKSUNGUR insansız hava araçlarının Brezilya'nın ihtiyaçları doğrultusunda Embraer ile birlikte üretilebilmesi konusunda görüşmeler yürütüldüğü ifade edildi. Burada önemli bir ayrım var: Bu bilgi nihai seri üretim sözleşmesi imzalandığı anlamına gelmiyor. TBMM tutanağında aktarılan işbirliği ve görüşmelerin mevcut aşamasını gösteriyor. Türk jet motoru Brezilya gündeminde İşbirliğinin bir başka ayağı motor teknolojileri. TBMM Genel Kurulundaki görüşmelerde Kale Jet Motorları ile Brezilyalı SIATT arasında 11 adet KTJ-3200 turbojet motoruna ilişkin 3,4 milyon dolarlık mutabakata varıldığı bilgisi paylaşıldı. Bu gelişme, Türkiye-Brezilya savunma ilişkilerinin yalnızca uçak ve insansız hava araçlarıyla sınırlı olmadığını gösteriyor. Üçüncü ülkelere birlikte satış ihtimali Anlaşmanın ticari açıdan en dikkat çekici maddelerinden biri ise ortak üretimin devamındaki ihracat modeli. TBMM Dışişleri Komisyonu raporu, iki ülkenin birlikte üreteceği savunma ürünlerinin üçüncü ülkelere satışını da anlaşmanın amaçları arasında açıkça sayıyor. Bu hüküm, ortak geliştirilecek bir ürünün yalnızca Türkiye veya Brezilya'nın kendi ihtiyacına yönelik kalmayıp başka ülkelere ihracatının da hukuki çerçeve içinde ele alınabilmesine olanak sağlıyor. Brezilya neden önemli? TBMM Genel Kurulunda anlaşma görüşülürken Brezilya'nın yıllık savunma harcamasının yaklaşık 25 milyar dolar düzeyinde olduğu ve Güney Amerika'nın en yüksek savunma harcamasını yapan ülkesi konumunda bulunduğu ifade edildi. Aynı görüşmelerde Türkiye ile Brezilya arasındaki 2025 yılı ticaret hacminin 5,64 milyar dolar olduğu ve hedefin 10 milyar dolara çıkarılması yönünde çalışmalar bulunduğu belirtildi. Dört yıllık süreç Resmî Gazete'ye ulaştı Böylece Mart 2022'de imzalanan anlaşma, Türkiye'deki yasama ve onay aşamalarının ardından 18 Eylül 2026 tarihli Cumhurbaşkanı Kararıyla yeni bir aşamaya taşındı. Bundan sonraki önemli gelişmeler ise hukuki çerçevenin somut projelere, ortak üretim sözleşmelerine ve teknoloji işbirliklerine nasıl yansıyacağı olacak.