Maltepe’deki bina çöküşü, olası sorumlulukları gündeme getirdi

Cevizli’de yedi katlı binanın kısmen çökmesi ve iki kişinin hayatını kaybetmesinin ardından, yapıdaki kaçak kat iddialarıyla birlikte bina yöneticilerinin, yapı sahiplerinin, müteahhit ve denetim sorumlularının olası hukuki sorumlulukları tartışılıyor. Ancak ceza ve tazminat sorumluluğu, her kişi yönünden görev, kusur, bilgi ve olayla nedensellik bağı incelenerek belirlenebilir.

Maltepe’nin Cevizli Mahallesi’nde 8 Ekim sabahı yedi katlı bir binanın ilk üç katı çöktü. Olayda iki kişi hayatını kaybetti, çok sayıda kişi kurtarıldı; enkazda kalanlara ulaşmak için arama kurtarma çalışmaları yürütüldü. Binanın yapı geçmişine ilişkin açıklamalarda, ilk projesinin dört katlı olduğu, sonradan kat eklendiği ve üst katlardan ikisinin belediye arşivindeki kayıtlara göre iskan sonrasında kaçak yapıldığı belirtildi. Çöküşün kesin nedeni ise teknik incelemelerle belirlenecek.  Olay, bina yöneticilerinden yapı maliklerine, inşaat ve denetim süreçlerinde görev alan kişilerden kamu görevlilerine kadar farklı tarafların sorumluluğunun hangi koşullarda doğabileceği sorusunu gündeme getirdi. Hukuki sorumluluk, yalnızca binada kaçak kat bulunmasına veya bir kişinin belirli bir görev unvanı taşımasına bakılarak belirlenemez. Soruşturma ve bilirkişi incelemesinde, kişinin somut görevi, riskten haberdar olup olmadığı, yapabileceği müdahaleler ve davranışıyla ölüm ya da yaralanma arasında nedensellik bağı bulunup bulunmadığı değerlendirilir. Bina yöneticisinin sorumluluğu Kat Mülkiyeti Kanunu’nun 35. maddesi yöneticinin görevlerini; 38. maddesi ise kat maliklerine karşı vekil gibi sorumlu olduğunu düzenliyor. Türk Borçlar Kanunu’nun vekâlet ilişkisine ilişkin hükümleri de yöneticinin özen yükümlülüğü bakımından önem taşıyor. Bu hükümler, yöneticinin her bina hasarından ya da çöküşten kendiliğinden sorumlu olacağı anlamına gelmiyor. Yöneticinin görev alanındaki bir tehlikeyi bildiği veya bilmesi gerektiği, buna rağmen görevini ihmal ettiği ve bu ihmalin zararla bağlantısının bulunduğu iddia ve delillerle ortaya konulmalı.  Hasar, çatlak, taşıyıcı sisteme müdahale veya kaçak yapılaşma iddiası yönetime bildirilmişse; bildirimlerin ne zaman ve nasıl yapıldığı, yönetimin kat malikleri kurulunu bilgilendirip bilgilendirmediği ve yetkisi içindeki adımları atıp atmadığı önem kazanabilir. Yazılı bildirim, toplantı çağrısı, karar defteri kayıtları ve resmi kurumlara yapılan başvurular olası bir hukuki incelemede delil olarak değerlendirilebilir. Bunlar tek başına sorumluluktan bağışıklık sağlamaz; olayın şartlarına göre özen yükümlülüğünün yerine getirilip getirilmediğine ilişkin kayıt oluşturur. Yapı maliklerinin ve tadilatı yapanların durumu Türk Borçlar Kanunu’nun 69. maddesi, binanın yapım bozukluğundan veya bakım eksikliğinden doğan zararlar bakımından yapı malikinin sorumluluğunu düzenliyor. Bu düzenleme tazminat sorumluluğuyla ilgilidir; ceza sorumluluğu ile aynı şey değildir. Yapıda ruhsatsız kat, taşıyıcı sistem müdahalesi veya bakım eksikliği bulunduğunun belirlenmesi halinde, bunların zarara etkisi ve sorumlu kişilerin kim olduğu ayrıca araştırılır. Binaya kat ekleyen, taşıyıcı sisteme müdahale eden ya da projeye aykırı imalatı gerçekleştiren kişi veya şirketlerin olası sorumluluğu da teknik bulgulara bağlıdır. Müteahhit, proje müellifi, şantiye şefi, yapı denetim kuruluşu ve uygulamayı yapan kişiler yönünden; görev ve yetkileri, imzaları, denetim kayıtları, yapılan işin niteliği ve kusurun çöküşe etkisi incelenir. Sadece meslek veya unvan sahibi olmak, kişinin doğrudan asli kusurlu olduğu sonucunu doğurmaz. Kamu görevlileri bakımından inceleme Ruhsatsız veya projeye aykırı yapılar konusunda belediyelerin imar mevzuatından kaynaklanan görevleri bulunuyor. Bu olayda kamu görevlilerinin olası sorumluluğu değerlendirilirken, ilgili dönemde hangi kurum ve kişinin hangi yetkiye sahip olduğu; kaçak imalatın tespit edilip edilmediği, başvuru veya şikâyet bulunup bulunmadığı, denetim ya da yaptırım sürecinin işletilip işletilmediği ve varsa ihmalle sonuç arasında bağ kurulup kurulamadığı araştırılmalı. Kamu görevlileri için görevi kötüye kullanma veya taksirle ölüme neden olma hükümlerinin uygulanıp uygulanmayacağı, soruşturma makamlarının toplayacağı delillere ve her kişinin somut eylemine göre belirlenir. Bir belediye başkanı, müdür veya denetim görevlisinin görev unvanı tek başına ceza sorumluluğu anlamına gelmez. İdarenin hizmet kusuruna dayalı tazminat sorumluluğu ise ceza soruşturmasından ayrı bir hukuki süreçtir. Ceza soruşturmasının kapsamı Türk Ceza Kanunu’nun 85. maddesi taksirle öldürme, 89. maddesi taksirle yaralama suçlarını düzenliyor. Bu suçların oluşup oluşmadığı için dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranışın, ölüm veya yaralanma sonucuna neden olduğunun ortaya konulması gerekir. Görevi kötüye kullanma suçu da TCK’nın 257. maddesinde yer alıyor; bu hükmün uygulanması, kamu görevlisinin görevinin gereklerine aykırı davranışı ve kanunda aranan diğer koşulların bulunmasına bağlıdır. Mevcut bilgiler, herhangi bir kişi hakkında bu suçlardan hüküm verildiğini göstermiyor.  Soruşturmada binanın onaylı projesi, yapı ruhsatı ve iskan kayıtları, varsa tadilat belgeleri, belediye arşivindeki işlem ve denetim dosyaları, şikâyet ve başvuru kayıtları, bakım-onarım belgeleri, teknik raporlar ve tanık anlatımları incelenebilir. Bilirkişi heyetinin binanın çökme mekanizmasına, taşıyıcı sisteme ve projeye aykırı imalatların etkisine ilişkin değerlendirmesi, kusur ve nedensellik bağının belirlenmesinde önemli olacak. Bu aşamada kesin olarak söylenebilen, binanın kısmen çöktüğü, can kaybı yaşandığı ve yapı geçmişi ile kaçak kat iddialarının gündeme geldiğidir. Çöküşün teknik nedeni ve kişi ya da kurumların hukuki sorumluluğu, soruşturma ve incelemeler tamamlandıktan sonra ortaya çıkacak.